RSS

Bir müzik sizin için ne zaman değerli olur? Bilgi teorisi, estetik değerler ve kodlama üstüne…

12 Nov

Yıllar önce Türkiye’de “clubber”, “house”, “party” (!) kültürü ve bununla bağlantılı müzikler belli çevrelerde yaygınlaşmaya başladığında aklıma bir kavram gelmişti: Yüksek Oranda Sıkıştırılabilir Müzik.

Duyduğum müziklerde birtakım döngülerin ötesinde başka pek bir şey olmadığı için bunların yüksek oranda sıkıştırılabileceklerini, dolayısı ile buradaki “bilgi” miktarının çok az olduğunu, bunun bir şekilde “sürpriz” ve “duygusal etki” imkanını da kısıtladığını düşünmüş ve buradan yola çıkarak bu tür müzik parçalarının kayda değer bir estetik değer taşımadığına kanaat getirmiştim.

Biraz daha açmak gerekirse ve bilgisayarcı dili ile konuşmak gerekirse, aşağıdaki karakter katarını düşünelim:

ADEFADEFADEFADEFADEFGADEFADEFADEFADEFADEF

Yukarıdaki diziyi ("ADEF" 5 "G" 1 "ADEF" 5) gibi bir notasyonla çok daha kısa şekilde ifade etmek, yani uyduğu kuralı kısaca göstermek mümkün. Bunu yapabiliyor olmamızın sebebi de elbette söz konusu karakter katarının bir hayli düzenli olması. Ne kadar düzenli ise o kadar sıkıştırılabilir, ne kadar sıkıştırılabilirse o kadar düzenli.

Müzikal açıdan düşündüğümüzde ise (ki yukarıdaki karakter katarını bir nota dizisi yahut bir davul örüntüsü, döngüsü olarak düşünmemek için bir sebebimiz yok) bir performansın, bir ses dizisinin çok düzenli olması, birtakım döngülerden ibaret olması yani yüksek oranda sıkıştırılabilir olması onu dinlemeye değer, ilginç, güzel olmaktan çıkarıyor… mu acaba?

Uzun zamandır dönüp bakmadığım bu soru geçenlerde tekrar gündeme geldi. Çalıştığım yerin yemekhanesinde öğle yemeğimi Pınar ile yerken kulağımız ister istemez az ötedeki öğrencilerin açtıkları standda bangır bangır çalınan ve bir tür “dum tısss dum tısss” döngüsü olarak ifade edilebilecek “müziğe” takıldı. Yukarıda tarif ettiğim ve estetik açıdan değersiz bulduğum bu müzik ile ilgili konuşurken değersiz bulma kriterimi de bilgi teorisine ve hatta Kolmogorov karmaşıklığı kavramına bağlayabileceğimi iddia ettim.

İddia ettim etmesine de, hemen ardından aklıma başka bir şey, kısa süre önce öğrendiğim bir şey takıldı: ABD’li bestecei Steve Reich‘in Piano Phase isimli parçası. Philip Glass ile de uzunca süre çalışmış minimalist bestecilerden Reich’in bu parçası temelde aynı nota dizisinin, basit bir melodinin iki farklı piyanist tarafından eş zamanlı çalınmaya başlanması ve sonra piyanistlerin yavaş yavaş hız değiştirerek bir faz farkı yaratması üzerine kuruluydu.

Bu basit teknik, döngüsellik ve faz farkı ile ortaya şöyle şeyler çıkıyordu:

Reich’s Piano Phase – 1. Örnek [MIDI dosyası, 4 KB, parça süresi yaklaşık 40 saniye]

Reich’ın Piano Phase parçası – 2. örnek [MIDI dosyası, 20 KB, parça süresi yaklaşık 3 dakika]

Şimdi 3 dakikalık parçayı düşündüğümüzde, ki özgün Reich bestesinde bu teknikle 15 dakikaya kadar uzatılabildiği söyleniyor, bunun ne kadar sıkıştırılabildiğine bakalım. Yukarıdaki parçaları üreten ve Common Lisp tabanlı Common Music kodu şöyle bir şey:


;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;
;;
;; Steve Reich's "Piano Phase" implementation in Common Music
;; from the 14. chapter of "Notes from the Metalevel"
;; by Heinrich K. Taube
;; Copyright (c) 2004, Taylor & Francis Group, plc, London, UK.
;;
;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;
(define phasing-trope
  (keynum '(e4 fs b cs5 d fs4 e cs5 b4 fs d5 cs5)))

(define phasing-pulse 1/24)
(define phasing-tempo 72)

(define (bpm->seconds bpm)
  (/ 60.0 bpm))

(define (rythm->seconds rhy tempo)
  (* rhy 4.0 (bpm->seconds tempo)))

(define (phasing-tempo-curve tlen stay move)
  (let* ((p (* tlen move))
         (n (+ 1 (* tlen move)))
         (l1 (loop repeat (* tlen stay)
                   collect 1))
         (l2 (loop repeat (+ 1 (* tlen move))
                   collect (/ p n))))
    (append l1 l2)))

(define (piano1 trope stay move amp chan)
  (let* ((tlen (length trope))
         (cycl tlen)
         (reps (* tlen (+ stay move) cycl))
         (coda (* stay tlen))
         (rate (rythm->seconds phasing-pulse phasing-tempo)))
    (process repeat (+ reps coda)
      for i from 0
      for x = (mod i tlen)
      for k = (list-ref trope x)
      output (new midi :time (now)
                  :keynum k
                  :duration (* rate 1.5)
                  :amplitude amp
                  :channel chan)
      wait rate)))

(define (piano2 trope stay move amp chan)
  (let* ((tlen (length trope))
         (cycs tlen)
         (coda (* stay tlen))  ; ends with unison
         (curve (phasing-tempo-curve tlen stay move))
         (clen (length curve))
         (rate (rythm->seconds phasing-pulse phasing-tempo)))
    (process repeat (+ (* clen cycs) coda)
      for i from 0
      for k = (list-ref trope (mod i tlen))
      for c = (list-ref curve (mod i clen))
      output (new midi :time (now)
                  :keynum k
                  :duration (* rate 1.5)
                  :amplitude amp
                  :channel chan)
      wait (* rate c))))

(define (pphase trope stay move amp)
    (list (piano1 trope stay move amp 0)
	  (piano2 trope stay move amp 1)))

(events (pphase phasing-trope 1 1 .9) "reich-short.mid")
(events (pphase phasing-trope 1 8 .9) "reich-long.mid")

Yukarıdaki program kaynak kodu, Reich’in parçasının daha az veri ile temsil edilmiş yani bir tür sıkıştırılmış hali. Üstelik en kısa hali de değil, yine Common Music’teki Patterns yapısını kullanarak aynı parçayı daha da kısa bir kodla ifade etmek yani daha da sıkıştırılmış halde ifade etmek mümkün.

O halde soru şu: Reich’in Piano Phase parçası, bu teknikle üretilmiş eserleri dinlediğimizde bu kulağa çok sıkıcı gelmiyorsa, buna bir estetik değer atfedebiliyorsak o zaman bir parçanın değeri sıkıştırılabilir olmasından bağımsız olarak ele alınabilecek bir şey haline mi gelir?

Bir yanda beğenmediğim müzikleri neden beğenmediğimi açıklamak için elimden kaçırdığım, tuzla buz olmuş bir argüman diğer yandan aynı argüman üzerinden başka şeylere estetik değer atfetme kaygısı.

Analitik bakış açısı görüldüğü gibi her şeyi parçalarına ayırmaya ve aralarındaki ilişkiden yola çıkarak anlamaya çalışıyor. Kimbilir, belki de Reich’in parçası yüksek oranda sıkıştırılabilir türden bir süreç müziği olmasına rağmen kulağa hoş gelmesinin sebebi döngüye konu olan öğrenin sıkıştırılamaz olması ve kopyalarının zamana dağıtılıp sürelerinin farklılaştırılarak çeşitlilik sağlanmasıdır.

Tüm bunlardan sonra sinirlenen, saçmaladığımı düşünen birileri olursa, ellerinden geleni emres @ bilgi . edu . tr adresinin ardına komasınlar.

Bol ve “çeşitli”, indirgenemez, sürpriz ve “duygu” dolu müzikli günler dilerim!

Advertisements
 
Leave a comment

Posted by on November 12, 2006 in General

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: