RSS

Çeviri Felaketleri – 9: Ali Sirmen'in 'Küçük Prens' ile ilgili yazısı

17 Nov

Bu sefer ele alacağımız tam bir çeviri felaketi olmasa da bu şekilde bir başlık dizisi altında gruplamayı uygun gördüm. Ali Sirmen’in 9 Kasım 2008, Pazar günkü Cumhuriyet gazetesindeki köşe yazısında şöyle bir ifade var:

Daha da ilginci, Antoine de Saint Exupery?nin başyapıtı ?Küçük Prens?in belirli bir bölümü de dilimize çevrilirken çıkarılıp atılmıştı. Yıllar önce nereden elime geçtiğini bilemediğim, Fransızca baskılı kitapta ise ?neyse ki, halkını çok seven aydınlanmacı bir diktatör geldi, Türkiye?de kıyafet devrimi yaptı da…? sözlerinin üstü de okunmayacak şekilde silinmişti.

Ali Sirmen’in gördüğünü ve üzerinin çizildiğini belirttiği çeviri doğru bir çeviri midir? Öncelikle Küçük Prens’in özgün metnine bir bakalım, ilgili kısmı alıntılayalım:

J?ai de sérieuses raisons de croire que la planète d?où venait le petit prince est l?astéroïde B 612. Cet astéroïde n?a été aperçu qu?une fois au télescope, en 1909, par un astronome turc.

Il avait fait alors une grande démonstration de sa découverte à un congrès International d?astronomie. Mais personne ne l?avait cru à cause de son costume. Les grandes personnes sont comme ça.

Heureusement pour la réputation de l?astéroïde B 612, un dictateur turc imposa à son peuple, sous peine de mort, de s?habiller à l?européenne. L?astronome refit sa démonstration en 1920, dans un habit très élégant. Et cette fois-ci tout le monde fut de son avis.

Şimdi bu metnin çeşitli çevirilerine bakalım, önce Yahoo Babelfish otomatik çeviri servisi ile İngilizcesine göz atalım:

I have serious reasons to believe that the planet from which the small prince came is the asteroid B 612. This asteroid was seen only once with the telescope, in 1909, by a Turkish astronomer.

It had then made a great demonstration of its discovery to an International congress of astronomy. But nobody had believed it because of his costume. The large people are like that.

Fortunately for the reputation of the asteroid B 612, a Turkish dictator imposed on his people, under penalty of death, to get dressed with the European one. The astronomer remade his demonstration in 1920, in a very elegant dress. And this time everyone was of its opinion.

Şimdi de iki farklı Türkçe çevirisini göz önünde bulunduralım:

Kuçuk prensin geldigi gezegenin B612 Asteroidi oldugunu saniyorum. Buna inanmak için iyi sebeplerim var. Bu asteroid teleskopla yalnizca bir kere, 1909 yilinda bir Turk gokbilimci tarafindan goruldu.

Gokbilimci bunun uzerine, Uluslararasi Astronomi Kongresinde kesfi uzerine buyuk bir açiklama yapti. Ama kiyafeti yuzunden kimse ona inanmadi. Buyukler iste boyledir.

B 612 asteroidinin taninmasi açisindan ne mutlu ki, bir Turk diktator halkina olum cezasi tehdidiyle Avrupa usulu giyinmeyi sart kostu. Gokbilimci 1920 yilinda kesfini çok sik bir kiyafetle yeniden sergiledi. Ve bu sefer herkes onun fikrine katildi.

Bir başka çeviri:

Küçük prensin geldiği gezegenin asteroid B 612 olduğuna inanmak için çok ciddi nedenlerim var. Çünkü bu gezegen teleskopla sadece 1 kez görüldü, 1909 yılında ve bir türk astronom tarafından.

Astronom, uluslararası bir astronomi kongresinde bu buluşunu sundu. Ama üzerindeki kıyafet yüzünden kiç kimse ona inanmadı. Büyük insanlar böyledir (işte).

Neyseki asteroid B 612’nin şöhretinden dolayı bir Türk diktatör halkına Avrupalılar gibi giyinmeyi empoze etti. Aksi halde ölüm cezasına çarptırılacaklardı. Aynı astronom 1920’de buluşunu çok şık giysilerle tekrar sundu. Ve bu defa herkes ona inandı.

İngilizce ve Türkçe çevirilere baktığımızda ‘halkını çok seven aydınlanmacı bir diktatör’ gibi bir ifade bulunmadığını görebiliyoruz. Buradan yola çıkarak Ali Sirmen’in yazısına tekrar bakacak olursak şu sorular akla geliyor:

– Küçük Prens’in yayımlanmış hangi Türkçe çevirilerinde hangi bölümler çıkarılmış tam olarak?
– Küçük Prens’in orjinalinde ‘halkını çok seven aydınlanmacı bir diktatör’ ifadesi bulunmadığına göre Ali Sirmen hangi Fransız baskılı kitaptan bahsetmektedir? Yani Küçük Prens’in özgün halinin tahrif edilerek yeniden basılması gibi bir durum mu söz konusudur?

Söz konusu köşe yazısına dikkat edip beni bu araştırmaya yönelten Y. Boran Puhaloğlu’na teşekkür ederim.

Advertisements
 
7 Comments

Posted by on November 17, 2008 in General, Literature

 

7 responses to “Çeviri Felaketleri – 9: Ali Sirmen'in 'Küçük Prens' ile ilgili yazısı

  1. Dragomilov

    November 21, 2008 at 13:57

    Ben Ali Sirmen’in yazısından “Atatürk’e diktatör dendiği için, o bölüm Küçük Prens’ten çıkarılmış” yorumunu anladım. Yani bir nevi sansürcülüğe dikkat çekmiş.

    Bu bağlamda “halkını çok seven aydınlanmacı bir diktatör geldi, Türkiye?de kıyafet devrimi yaptı da” ile “bir Turk diktator halkina olum cezasi tehdidiyle Avrupa usulu giyinmeyi sart kostu” arasıda ne fark var? Bağlam açısından bakarsak…

    Sanki biraz gündem saptırmış, yazının söylemeye çalıştığı şeyi değersizleştirmişsin (Dezinformasyon). [Ali Sirmen’i koruyormuş gibi gözükmek istemem, zira kendisinden nefret ederim. Benim yorumum onunla ilgili değil.]

     
  2. Emre Sevinc

    November 21, 2008 at 15:41

    Ali Sirmen’in yazısının kafa karışıklığına yol açtığını düşünüyorum çünkü çevirilerde filanca kısım atıldı dediği yerin Türkçe karşılığını verirken yanlış veriyor, o yanlışlığı barındırmayan Türkçe ve İngilizce çeviriler yukarıda mevcut. Ayrıca bir de “Fransız baskılı” kitap demiş, bu durumda da yine bir problem var, Fransızca bir baskıdan mı söz ediyor, yahut Fransızlar tarafından basılmış Türkçe bir kitap mı yahut hem Fransızca özgün metni hem de Türkçe çeviriyi içeren Fransa kökenli bir kitap var ve içinde “halkını seven aydınlanmacı bir diktatör” ifadesi var ve bunun üstü mü çizilmiş? Eğer öyle ise yanlış bir çevirinin üstünün çizilmiş olması söz konusu, lakin Sirmen’in yazısına bakınca sanki çeviri doğru ve doğru bir çevirinin üstü çizilmiş gibi algılanıyor. Dolayısı ile eğer bir sansür gerçekleşti ise sansürlenen şeyin ne olduğunu belirlemekte fayda var diye düşünüyorum ve görülen o ki eğer sansürlendi ise bazı çeviriler o zaman sansürlenen “neyse ki … halkını seven aydınlanmacı bir diktatör geldi ve kıyafet devrimi yaptı da…” değil “neyse ki … bir Türk diktatör ölüm cezası tehdidi ile kıyafet devrimi yaptı da…” ifadesi. Yani kısaca diyorum ki “Ali Sirmen bir şeyin sansürlendiğini söylemiş, bir sansür olabilir ama sansürlendiği söylenen ifade tam olarak X değildir, Y gibi bir ifadedir buna dikkat edelim” diyorum yukarıda, bunun da bir yanlış bilgilendirme olmadığını düşünüyorum elimizdeki verilere bakarak. Yazının kaynağını da verdiğim için gözümden kaçmış ve söylediklerimde yanlışlığa yol açan bir şey varsa bunun da bana yazıdan alıntılarla gösterilmesini dilerim.

    Yok eğer “Sirmen Atatürk’le ilgili negatif olduğunu düşündüğünü bir ifadenin çevrilmediğini, sansürlendiğini söylüyor, ana tema da budur, önemli olan bir sansür olmasıdır neyin sansürlendiği önemli değildir” denmek istendi ise bu durumda yine benzer şeyi söyleyeceğim, eğer bir iddia varsa ve böyle kafa karıştırıcı şekilde sunuluyorsa o zaman onun detaylarına dair bilgi sunmak da yanlış bilgilendirme yahut yanlış yönlendirme olmasa gerek. Özgün metnin yazarının Atatürk ile ilgili tam olarak ne dediğini bilmek hakkımız diye düşünüyorum. Tabii ki her ne dedi ise dedi, bu sansürü meşrulaştırmaz, o ayrı. Olsa olsa sansürü gerçekleştirenlerin motivasyonlarına dair ipuçları teşkil edebilir. Ve o motivasyonlar da “ölüm cezası ile tehdit ederek kıyafet devrimi yapan diktatör” ile “halkını seven aydınlanmacı ve kıyafet devrimi yapan diktatör” ifadeleri farklı sansür gerekçeleri, motivasyonları, vs. sağlayabilir (misal bir tanesi çoğu kişi tarafından sansüre değer görülmezken bir tanesi görülebilir, vs.)

     
  3. Ahmet

    November 24, 2008 at 13:38

    Benim elime geçen 2 tercümedede diktatör ifadesi sansürlüydü.

     
  4. Emre Sevinc

    November 24, 2008 at 13:56

    Eğer hala elinizde duruyorsa söz konusu çeviriler, ilgili kısımları (birkaç cümle ile) buraya aktarabilir misiniz (çevirmen, yayınevi, vb. bilgiler ile).

     
  5. Çağlar

    November 25, 2008 at 02:25

    Bundan fi tarihi kadar önce (16<=fi<=13) bende türkçeye sansürsüz olarak çevirilmiş hali vardı bu kitabın ve haliyle çocuktuk o zaman. Çocuk aklımla o zaman yazarın Türklere bu bölümde ,hakaret ettiğini zannetmiştim :D. Daha sonra bu konu o zamanlar bayağı gündeme taşınmıştı, televizyonlarda kitabı sansürsüz yayınlayan yayımevine ateş püskürtülmüştü. Vatan haini ilan edilmişti. Veliler tv’deki röportajlarında yayınevine ateş püskürtüyordu. Hatta velilerden biri dava açmıştı yamulmuyorsam yayınevi ve çevirenlere.(Kim bilir belki yine Kemal Kerinçsiz ve tayfasıdır yine) Yani insanlar bir nevi zombi moduna girip topluca kitabı çeviren ve yayınlayan kuruma saldırıyor gibiydi o dönem. Bu gördüklerimden sonra kitabı çevirenlere de sempati duymaya başlamıştım o yaşımda. İnsanların böyle küçük bir olay karşısında tutunduğu bu sert tavır gerçekten beni çok etkilemişti zamanında.

     
  6. Efe Şakar

    January 23, 2016 at 11:03

    Ben kitabı okudum:
    “Küçük prensin geldiği asteroidin B 612olduğuna inanmam için sağlam nedenlerim var. Bu asteroid teleskopla sadece bir keresinde, o da bir Türk gökbilimci tarafından görülmüş
    Uluslar arası gökbilim kongresinde bu keşfiyle ilgili büyük bir sunum yapmış. Ancak kıyafetinden dolayı kimse onu ciddiye almamış. İşte büyükler böyledir.
    B 612 asteroidinin tınması için bir Türk devlet adamı, idam cezasıyla, iyi ki halkını Avrupalı tarzda giydirmeye zorlamış.

     
  7. gezgincigiller

    February 20, 2017 at 14:45

    Benim elimde de “Kerim Türkmen” çevirisi var,

    Neyse ki sonraları Asteroit B-612 ‘nin itibarını kurtarmak için bir Türk önderi bir yasa koydu ; artık halkı Avrupalılar gibi giyinecek,yasa ya uymayan lar ölümle cezalandırılacaktı.

    şeklinde çeviri yapılmış.

     

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: