RSS

Daha güzel binalar bizi daha akıllı yapar mı? Nöromimari ve Gelecek

14 May

“Ödüllü biyolog ve hekim Jonas Salk 1950’li yıllarda Pittsburgh’da, bodrum katındaki karanlık bir laboratuvarda çocuk felcini iyileştirmek için çalışıyordu. Yeterince ilerleme kaydedemediğini gören Salk, kafasını toplamak için İtalya’daki Assisi bölgesine gitti ve 13. yüzyıldan kalma bir manastıra yerleşti, yüzlerce yıllık sütunların yanından geçip kemerli yollarda yürüyerek düşünmeye başladı. Salk kısa süre içinde yepyeni öngörülere kavuştu ve çocuk felci aşısı için aklına bir fikir geldi. Yaratıcılığı bir anda artan bilimci içinde bulunduğu çevrenin, mimarinin bunda çok önemli bir etkisi olduğuna inanmıştı. Çevrenin ve binaların insan zihni üzerinde muazzam bir etkisi olduğuna güçlü şekilde inanan Salk meşhur mimar Louis Kahn ile birlikte çalışmaya başladı ve California La Jolla’daki Salk Enstitüsü böylece ortaya çıktı. Sonraki yıllarda Salk Enstitüsü pek çok yaratıcı bilimciye ev sahipliği yapacak ve önemli bilimsel keşiflerin merkezi olacaktı.”

Roma

Roma



Scientific American MIND’in Nisan sayısındaki ‘How Room Designs Affect Your Work and Mood‘ yazısı yukarıdaki satırlarla açılıyordu ve bu da bana zaman zaman aklıma gelen bir konuyu hatırlattı gene. Gerçekten de yaşadığımız çevre, evimiz, içinde çalıştığımız binalar, ofisler estetik değerlerimizi, yaratıcılığımızı, hayata bakış açımızı, zekâmızı nasıl şekillendirir? Mesela binanın içine bakan ve dolayısı ile dışarısı ile hiçbir bağlantısı olmayan, güneş görmeyen bir ofiste yıllarca çalışmanın etkileri nedir? * Yahut birbirlerine zekâ olarak çok yakın iki çocuğu alsak, biri mesela Floransa gibi bir yerde yetişse, diğeri ise Sultanbeyli gibi bir yerde, yahut tıklım tıkış dip dibe binaların olduğu, güneşin genellikle sokağa sızamadığı bir ortamda yetişse, 18-20 sene sonra karşımıza birer yetişkin olarak çıkacak bu iki insanın estetik anlayışları ve dünyayı algılayışları nasıl olur? Yıllarca içlerinde yaşadıkları binalar, geçtikleri sokaklar ve sürekli gördükleri yapılar o kişilerin zihinlerinde nasıl yer eder ve bunun etkileri ne olur?

Istanbul

Istanbul

Bu sorulara kesin cevaplar vermek kolay değil elbette ancak yine de hiç ümit yok değil. Son zamanlarda bilişsel bilim ve mimarlık arakesitinde yapılan çalışmalar ve kontrollü deneyler sayesinde her gün maruz kaldığımız mimari özelliklerin zihnimize olan etkilerine dair bilgiler birikmeye başladı ve bunlar ayaküstü spekülasyonların ötesine geçip deney verilerine dayanmaya başlıyor. ‘Neuroarchitecture Gets More Attention‘ başlıklı blog girdisinde de vurgulandığı gibi içinde bulunduğumuz odanın tavan yüksekliği gibi basit bir parametre dahi yaratıcılığımızı etkilerken, pencereden görünen manzaranın kırsal yahut endüstriyel oluşu da konsantrasyonumuzu ve bazı durumlarda akademik performansımızı etkileyebiliyor. Tüm bunlar milyonlarca yıllık evrimin sonucunda bugünkü şekline kavuşan beynimizin çalışma şekilleri ile bağlantılı ve bunlara direnmek ya da bunlar kaale almamak yerine anlayıp bunlarla uyumlu bir mimari geliştirmek çok daha anlamlı gibi duruyor.

Bostondaki halk kütüphanesi

Boston'daki halk kütüphanesi

Kimbilir belki de eski üstadlar, büyük mimarlar, sinirbilim hakkında bilgi sahibi olmadıkları halde insana dair derin algılayışları ve sezgisel yöntemleri ile hem güzel, hem sağlam hem de yaşayanları psikolojik olarak destekleyen eserlere imza atmayı başarmışlardı. Bugün elimizde hem geçmişin mirası olduğu halde ve hem de insan beyninin çalışma mekanizmalarına dair bilgimiz arttıkça belki daha ‘güzel’ binalar yapmanın, ofisleri daha ‘iyi’ şekilde düzenlemenin sadece bir estetik yahut şehircilik meselesi olduğunu değil, aslında kolektif yani toplumsal zekâyı çoğaltma meselesi olduğunu anlamaya başlıyoruz. Birileri farkında olsa da olmasa da destekleyici mimari ortamlardaki ekipler, takımlar, yaratıcılar bunun avantajını yaşarken güneşi, havayı ve zihnimizi boğan mekanlarda yaşayan kişiler sürekli fazladan çaba harcamak ve yapay engellere karşı mücadele etmek zorunda kalacaklar.

Tüm bunlar olup biterken kısa vadede ucuza gelen çözümlerin uzun vadede bize ne kadar pahalıya patladığının farkına vardığımızda belki de iş işten epey geçmiş olacak.

*: Bu satırların yazarı kapısında Avrupa Birliği bayrağı da bulunan (yani AB’nin insanlık anlayışına ve standartlarına saygı duyduğu tahmin edilebilecek) bir kurumda uzunca bir süre güneş görmeyen ofislerde çalışmıştır. Bu durumun kendi üzerindeki etkilerini merak etmekte, halen penceresiz ve güneşsiz ofislerde çalışan çalışma arkadaşlarının ileride yaşayabilecekleri problemleri de üzülerek düşünmektedir.

Advertisements
 
8 Comments

Posted by on May 14, 2009 in CogSci, General, psychology

 

8 responses to “Daha güzel binalar bizi daha akıllı yapar mı? Nöromimari ve Gelecek

  1. Atamert Ölçgen

    May 15, 2009 at 10:45

    Harika bir yazı. Benim de eklemek istediğim birşey var; eski tarz **yığma yapı**ların mimarisini belirleyen etkenlerden biri de kullanılan teknolojiydi. Bir anlamda, yapılarını ölçekleyebilmek için o yüksek ve geniş odaları/salonları yaratmaları gerekiyordu.

     
  2. Emre Sevinc

    May 15, 2009 at 13:33

    Beğenmene sevindim.

    Eldeki teknolojinin pek çok şeyi tetiklediği de doğru ancak belki de mühendisliğin (mimarlıkla birlikte) anlamını genişletmenin zamanı gelmiştir, yani bir yapı için optimizasyon yaparken optimize edilmesi gereken parametrelere insan zihninin güçlendirilmesi faktörünü koymanın. 😉

     
  3. Atamert Ölçgen

    May 15, 2009 at 19:33

    Kesinlikle. O zamanların sınırlı imkanlarıyla yapılabilmişse, şimdi ötesi yapılabilir.

     
  4. Emre Sevinc

    May 17, 2009 at 16:00

    Bu bağlamda yeni bir kitabı da buraya not edeyim daha sonra detaylı olarak bakmak için: Brain Landscape The Coexistence of Neuroscience and Architecture

     
  5. Emre Sevinc

    May 19, 2009 at 16:17

    Academy of Neuroscience for Architecture (ANFA) bağlantısını da buraya not edelim: http://www.anfarch.org

    Özellikle resources kısmındaki okuma listesi gayet iyi: http://www.anfarch.org/index.php/content/resources/

     
  6. Didem

    May 21, 2009 at 14:43

    Bu resimdeki Aşk Çeşmesi Floransa’da değil, Roma’da.

     
  7. Emre Sevinc

    May 21, 2009 at 17:06

    Teşekkürler, az önce düzelttim uyarı üzerine.

     
  8. metin

    December 18, 2009 at 12:40

    FF’de yorum yazmak yerine bloga yorum yazmak daha doğru geliyor bana. Demin yorumlara kapatmış olduğunuzu sandım da yazmadıydım. Bu vesileyle selam ve saygılarımı kabul buyurun Emre Bey.

     

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: